Voorlichting: theorie

 

Inleiding

Voorlichting is Ďbewuste en doelgerichte communicatieí, teneinde de patiŽnt en diens directe omgeving van informatie te voorzien, die zij ook kunnen verwerken en toepassen.

Het is niet voldoende een bepaalde hoeveelheid informatie, in welke vorm dan ook, bij de patiŽnt te droppen, er moet sprake zijn van tweerichtingsverkeer. De voorlichter moet openstaan voor wat er in de patiŽnt leeft, zodat deze kan openstaan voor wat de voorlichter te bieden heeft. Goede voorlichting maakt de patiŽnt tot compagnon in de behandeling van zijn chronische aandoening.

 

Voorlichting over astma/COPD beoogt meer dan alleen het geven van informatie of advies aan patiŽnten met deze ziekte. U wilt ook gezond gedrag bewerkstelligen, waardoor klachten verminderen of worden voorkomen. Het doel van voorlichting is de patiŽnt te laten inzien dat zijn handelwijze (bijvoorbeeld wel of niet roken, wel of niet medicatie gebruiken) van invloed is op het ziekteproces.

Een andere vorm van voorlichting bij astma/COPD betreft Ďinstructieí, bijvoorbeeld over inhalatietechnieken.

 

Voorlichting, in welke vorm dan ook, maakt een essentieel onderdeel uit van de begeleiding van patiŽnten met astma of COPD. Een ieder die bij de begeleiding betrokken is zal dus met voorlichtingsaspecten te maken krijgen. Als de voorlichting over diverse functionarissen wordt verdeeld, is het goed dat die van elkaar weten wie voor welk deel verantwoordelijk is en op welke bronnen ieder zich beroept. Dat voorkomt dubbel werk en bevordert de consistentie in de voorlichting, hetgeen vertrouwen zal wekken bij de patiŽnt.

 

In dit deel staat de theorie van voorlichting centraal. Degenen die zich daadwerkelijk met voorlichting gaan bezig houden wordt geadviseerd zich verder in het onderwerp te verdiepen door gebruik te maken van de publicaties die verderop worden genoemd en om zich, zo mogelijk in de praktijk te laten trainen.

In Voorlichting: Praktijk wordt aan de voorlichting aan astma/COPD-patiŽnten concreet inhoud gegeven.

 

Voorwaarden

Het welslagen van voorlichting is van een aantal zaken afhankelijk:

  1. Degene die voorlichting geeft, moet zich daarin hebben bekwaamd; theoretisch, maar het liefst ook in de praktijk.

  2. De voorlichting dient planmatig (protocollair) en systematisch te worden uitgevoerd. Er moeten afspraken worden gemaakt wie welk onderdeel van de voorlichting verzorgt en wanneer dat gebeurt.

  3. De aard van de relatie die de patiŽnt opbouwt met degene die hem begeleidt is van belang voor het opnemen van informatie en het aanleren van ander gedrag. PatiŽnten zijn gebaat bij een motivatiebron, bij emotionele en sociale steun, waardoor zij hun veranderde gedrag ook op lange termijn kunnen volhouden. Dit pleit ervoor dat de voorlichting wordt gegeven door iemand die bij de totale zorg aan astma en COPD-patiŽnten is betrokken en bijvoorbeeld ook bij de controles een rol speelt.

  4. Voorlichting dient afgestemd te zijn op de patiŽnt, waarbij rekening wordt gehouden met diens individuele mogelijkheden en beperkingen.

  5. De onderwerpen waarover voorlichting gegeven wordt mogen niet eenmalig aan de orde komen. Belangrijk is dat wat eerder aan de orde is geweest in latere sessies terugkomt. Herhaling is een zeer wezenlijk onderdeel van goede voorlichting.

  6. Mondelinge voorlichting dient te worden ondersteund met schriftelijk voorlichtingsmateriaal waarin de patiŽnt nog eens kan nalezen wat hem is verteld.

Fasen

Bij de ontvanger van voorlichting zijn een zestal fasen te onderscheiden. Wanneer degene die voorlichting geeft kan onderscheiden in welke fase de patiŽnt zich op dat moment bevindt, kan (en moet) hij bij het geven van voorlichting daarmee rekening houden.

Alle fasen moeten in de aangegeven volgorde zijn doorlopen voordat een stabiel ander gedragspatroon kan ontstaan. Ten aanzien van de verschillende voorlichtingsonderdelen kan de patiŽnt, ook tijdens ťťn sessie, uiteraard in verschillende fasen verkeren.

 Interventies gericht op openstaan

 - stem aard en hoeveelheid van de informatie af op de behoefte van de patiŽnt. 

 - exploreer de behoefte en de verwachting

Interventies gericht op begrijpen

- ga na wat de patiŽnt al weet;

- geef de informatie kort en bondig en in eenvoudige bewoordingen;

- vat hoofdzaken samen;

- laat de patiŽnt in eigen woorden de informatie samenvatten.

Interventies gericht op willen

- vraag de mening van de patiŽnt;

- weeg voor- en nadelen af;

- bespreek alternatieven.

 Interventies gericht op kunnen

 - bespreek problemen bij de uitvoering

 - bespreek benodigde vaardigheden

 

Interventies gericht op doen

- stel concrete en haalbare doelen;

- bespreek effecten en moeilijkheden;

- geef tips voor de uitvoering.

Interventies gericht op blijven doen

- bespreek wat wel en niet goed ging;

- ondersteun zelfmanagement.

 

Multidisciplinaire aanpak

Veel disciplines werken samen in de zorg voor patiŽnten met astma/COPD. Het is verwarrend voor de patiŽnt wanneer verschillende hulpverleners andere informatie geven over hetzelfde onderwerp. Bij de afstemming van voorlichting is het gebruik van gemeenschappelijke bronnen en het documenteren van wat aan de orde is geweest een voorwaarde. In Voorlichting: Praktijk krijgt u de instrumenten daarvoor aangereikt.