Wet Beroepen Individuele Gezondheidszorg (BIG) voorbehouden handelingen                                     

In de Wet BIG is bepaald dat het beroepsmatig verrichten van voorbehouden handelingen alleen is toegestaan aan degenen die hiertoe ingevolge de wet bevoegd zijn. Alleen artsen hebben volgens deze wet de zelfstandige bevoegdheid om voorbehouden handelingen uit te voeren. Het is echter wel toegestaan dat een ander in opdracht van een zelfstandig bevoegde (= arts) voorbehouden handelingen verricht. Zowel de opdrachtgever als de opdrachtnemer moeten dan aan een aantal cumulatieve vereisten voldoen voordat een dergelijke opdracht tot stand kan komen. De functie of het beroep van de opdrachtnemer is formeel gesproken daarbij niet van belang.

voorwaarden delegeren voorbehouden handelingen

De huisarts of HAIO mag een opdracht alleen geven als:

-           hij / zij redelijkerwijs mag aannemen dat de praktijkondersteuner bekwaam is tot het verrichten van die handeling, én

-           hij / zij, indien dat redelijkerwijs nodig is, aanwijzingen geeft, én

-           de mogelijkheid van toezicht en tussenkomst door de huisarts of HAIO voldoende verzekerd is, voorzover dat redelijkerwijs nodig is.

uitvoeren gedelegeerde voorbehouden handelingen

De praktijkondersteuner mag de opdracht vervolgens alleen verrichten als:

-           de opdracht door een huisarts of HAIO is verstrekt, én

-           de praktijkondersteuner zichzelf redelijkerwijs bekwaam mag achten de handeling naar behoren te verrichten, én

-           de praktijkondersteuner eventuele aanwijzingen opvolgt.

relatie met BIG-registratie

Alleen verpleegkundigen met een Hbo-V diploma kunnen zich inschrijven in het BIG-register.

Bij een als verpleegkundige geregistreerde praktijkondersteuner hoeft er voor bepaalde voorbehouden handelingen niet te worden voldaan aan de mogelijkheid van toezicht en tussenkomst (functionele zelfstandigheid). Dit speelt in de huisartspraktijk bij het geven van injecties. Wel moet er in dit geval worden voldaan aan de andere voorwaarden voor het delegeren van voorbehouden handelingen (opdracht en bekwaamheid). Het is mogelijk dat in de toekomst de functionele zelfstandigheid ook voor andere voorbehouden handelingen gaat gelden.

Voor de dagelijkse praktijk maakt het weinig uit of de praktijkondersteuner verpleegkundige is of niet. Tijdens spreekuren voor Astma/COPD en Diabetes Mellitus komen in het algemeen geen voorbehouden handelingen voor (het prikken van capillair bloed is geen voorbehouden handeling). Wellicht is er een verschil bij de vrij in te vullen taken, zoals het geven van injecties in afwezigheid van de huisarts of HAIO.

Het NHG is van mening dat bij praktijkassistenten in het geval van een venapunctie of de griepvaccinatie niet hoeft te worden voldaan aan de voorwaarde van toezicht en tussenkomst. Bij het verrichten van die handelingen is het risico op complicaties zo klein dat het NHG de mogelijkheid van toezicht en tussenkomst (dus de aanwezigheid van de huisarts) redelijkerwijs niet noodzakelijk acht.

verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid

Verricht een praktijkondersteuner een voorbehouden handeling, waarbij aan alle hierboven genoemde voorwaarden is voldaan, dan is hij / zij daarvoor in het kader van de wet zelf verantwoordelijk en aansprakelijk. Wordt schade geleden, of is een aanmerkelijke kans op schade aan de gezondheid van de patiënt ontstaan door toedoen van de praktijkondersteuner, dan kent de wet sancties als boete en hechtenis. De geregistreerde verpleegkundige valt hierbij onder het tuchtrecht, de niet-verpleegkundige onder het strafrecht.

De huisarts kan strafrechtelijk, civielrechtelijk resp. tuchtrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor beroepsfouten van zijn / haar medewerkers, dus van zowel geregistreerde als niet-geregistreerde praktijkondersteuners (zie  aansprakelijkheid bij beroepsfouten).